การเกษตร
รัฐบาลเดินหน้าเร่งกำหนดเขตที่ดินของรัฐ แม้ที่ผ่านมา จะเกิดความขัดแย้งเรื่องการกำหนดเขตที่ดินระหว่างหน่วยงาน โดยเฉพาะนโยบายแปลงที่ดินสปก. เป็นโฉนดของรัฐบาล ทำให้เกิดการรุกพื้นที่อื่นโดยอ้าง One Map โดยเฉพาะพื้นที่ของอุทยานและพื้นที่ป่า
อ่านข่าวที่เกี่ยวข้อง: ย้อนรอยออก ส.ป.ก.อุทยานเขาใหญ่ ใครคือไอ้โม่ง?
การประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) เมื่อ 4 มิ.ย. 68 มีมติเห็นชอบตามที่สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.) เสนอแนวทางปฏิบัติเพื่อลดขั้นตอน และเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงานปรับปรุงแผนที่แนวเขตที่ดินของรัฐแบบบูรณาการ มาตราส่วน 1 : 4000 (One Map)
ก่อนหน้านี้ คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) มีการประชุมครั้งที่ 2/2567 เมื่อ 7 พ.ย. 67 มีมติเห็นชอบแนวทางปฏิบัติเพื่อลดขั้นตอน และเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงาน One Map รวมทั้งเห็นชอบให้ขอยกเว้นการปฏิบัติตามมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 28 ก.พ.55 และเมื่อ 22 มี.ค. 2565 เฉพาะกรณีการดำเนินการ One Map โดยมอบหมายให้ สคทช. นำเรื่องเสนอครม.
ทั้งนี้ ครม. ได้เห็นชอบแนวทางปฏิบัติเพื่อลดขั้นตอน และเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงานปรับปรุงแผนที่ แนวเขตที่ดินของรัฐแบบบูรณาการมาตราส่วน 1 : 4000 (แนวทางปฏิบัติฯ) เพื่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องใช้เป็นแนวทางปฏิบัติ โดยยกเว้นมติครม.เดิม 2 ฉบับ คือ
- ขอยกเว้นการปฏิบัติตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อ 28 ก.พ. 55 (เรื่อง การเสนอร่างพระราชกฤษฎีกากำหนดแนวเขตที่ดินให้เป็นพื้นที่ดำเนินการตามกฎหมาย) ที่กำหนดให้หน่วยงานเจ้าของเรื่องต้องประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้ได้ข้อยุติเสียก่อนว่าแนวเขตในการดำเนินการตามร่างกฎหมายดังกล่าวว่าเป็นแนวเขตที่สามารถเข้าดำเนินการได้และไม่ทับซ้อนกับแนวเขตที่ได้มีการกำหนดไว้เป็นพื้นที่ดำเนินการตามกฎ (เรื่อง แนวทางปฏิบัติเกี่ยวกับกรณีการตราร่างกฎหมายหรือร่างอนุบัญญัติที่ต้องจัดให้มีแผนที่ท้าย) ที่กำหนดให้หน่วยงานของรัฐผู้เสนอร่างกฎหมายหรืหมายอื่น
- ขอยกเว้นการปฏิบัติตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อ 22 มี.ค. 65 (เรื่อง แนวทางปฏิบัติเกี่ยวกับกรณีการตราร่างกฎหมายหรือร่างอนุบัญญัติที่ต้องจัดให้มีแผนที่ท้าย) ที่กำหนดให้หน่วยงานของรัฐผู้เสนอร่างกฎหมายหรือร่างอนุบัญญัติตรวจสอบความถูกต้องของท้องที่การปกครอง แนวเขตการปกครองที่จำเป็นต้องระบุในเนื้อหาของร่างกฎหมายหรือร่างอนุบัญญัติและแผนที่ท้ายอันเป็นข้อเท็จจริงและรายละเอียดเชิงพื้นที่ให้เป็นปัจจุบัน รวมทั้งต้องมีผลตรวจสอบและรับรองความถูกต้องของท้องที่การปกครองและแนวเขตการปกครองจากกรมการปกครอง เสนอคณะรัฐมนตรีมาพร้อมกับร่างกฎหมายหรือร่างอนุบัญญัตินั้นด้วย ทั้งนี้ เฉพาะกรณีการดำเนินการปรับปรุงแผนที่แนวเขตที่ดินของรัฐแบบบูรณาการ มาตราส่วน 1 : 4000 (แผนที่ One Map)
ครม.ยังกำหนดให้กรมธนารักษ์ กรมที่ดิน กรมป่าไม้ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กรมพัฒนาที่ดิน สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม(สปก.) กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ กรมส่งเสริมสหกรณ์ กรมการปกครอง กรมแผนที่ทหาร สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตในภาครัฐ สคทช. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ปฏิบัติให้เป็นไปตามแนวทางปฏิบัติเพื่อลดขั้นตอน และเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงานปรับปรุงแผนที่ One Map
ความเป็นมาก่อนจะยกเลิกมติครม. 2 ฉบับ
สคทช. ระบุว่าการดำเนินการปรับปรุงแผนที่ One Map มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ประเทศไทยมีแนวเขตที่ดินของรัฐที่ถูกต้อง ทันสมัย ไม่ทับช้อนกัน อยู่บนพื้นฐานมาตราส่วน 1 : 4000 ให้ทุกส่วนราชการใช้และยึดถือในแนวทางเดียวกัน เพื่อให้การบริหารจัดการทรัพยากรที่ดินของประเทศอย่างมีเอกภาพและประสิทธิภาพ ภายใต้กรอบแนวคิด “หนึ่งพื้นที่ หนึ่งหน่วยงานรับผิดชอบ” (One Land, One Law)โดยแบ่งพื้นที่ดำเนินการออกเป็น 7 กลุ่ม ๆ ละ 11 จังหวัด ซึ่งที่ผ่านมาคณะรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบแล้ว 4 กลุ่ม โดยกำหนดให้หน่วยงานที่มีที่ดินของรัฐ ปรับปรุงแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องให้สอดคล้องกับผลการดำเนินการ One Map ให้แล้วเสร็จ ภายใน 360 วัน อาจขอขยายระยะเวลาการดำเนินการต่อคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) ได้ตามเหตุผลความจำเป็นแต่ไม่เกิน 180 วัน
แต่ในทางปฏิบัติหน่วยงานยังดำเนินการไม่แล้วเสร็จ เช่น พื้นที่กลุ่มที่ 1 จำนวน 11 จังหวัด ครบกำหนดเมื่อวันที่ 3 สิงหาคม 2566 ยังดำเนินการไม่แล้วเสร็จ เนื่องจากแต่ละหน่วยงานมีข้อจำกัดด้านบุคลากร งบประมาณ และมีขั้นตอน กระบวนการตามกฎหมาย และระเบียบที่จะต้องปฏิบัติจำนวนมาก
นอกจากนี้ ยังพบว่าในการปรับปรุงแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องให้สอดคล้องกับผลการดำเนินการ One Map นั้น หน่วยงานต่าง ๆ ยังต้องปฏิบัติตามมติคณะรัฐมนตรีอีก 2 ฉบับ ได้แก่ มติคณะรัฐมนตรีเมื่อ 28 ก.พ. 55 ซึ่งได้กำหนดให้หน่วยงานเจ้าของเรื่องประสานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้ได้ข้อยุติว่าสามารถดำเนินการได้และไม่ทับซ้อนกับแนวเขตที่ดินของรัฐตามกฎหมายอื่น และมติคณะรัฐมนตรี เมื่อ 22 มี.ค. 65 ซึ่งได้กำหนดให้ตรวจสอบความถูกต้องของแนวเขตการปกครองและรับรองความถูกต้องจากกรมการปกครอง อันทำให้เกิดความซ้ำซ้อนและความล่าช้าในการที่จะดำเนินการให้แล้วเสร็จทันตามกรอบระยะเวลาที่คณะรัฐมนตรีกำหนด
คทช. ในคราวประชุมครั้งที่ 3/2566 เมื่อวันที่ 31 ต.ค.66 ได้พิจารณาแล้วเห็นควรจะต้องมีการลดขั้นตอนและเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงานปรับปรุงแผนที่ One Map รวมถึงการขอยกเว้นมติคณะรัฐมนตรีทั้ง 2 ฉบับ (มติคณะรัฐมนตรี 28 ก.พ. 2555 และ 22 มี.ค. 2565) เนื่องจากแนวทางปฏิบัติตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อ 28 ก.พ. 55 เป็นหลักการเดียวกันกับการดำเนินงานปรับปรุงแผนที่ One Map ซึ่งคณะอนุกรรมการปรับปรุงแผนที่แนวเขตที่ดินของรัฐแบบบูรณาการ มาตราส่วน 1 : 4000 (One Map) และแก้ไขปัญหาแนวเขตที่ดินของรัฐ (คณะอนุกรรมการ One Map) มีหน้าที่และอำนาจในการพิจารณาปรับปรุงแนวเขตที่ดินของรัฐให้สอดคล้องได้ข้อยุติ ไม่ทับซ้อนกันประกอบกับตามคำสั่งแต่งตั้งคณะอนุกรรมการ One Map หรือคณะทำงานมีผู้แทนหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องร่วมเป็นองค์ประกอบอยู่แล้ว รวมถึงมีผู้แทนกรมการปกครองซึ่งมีหน้าที่ในการพิจารณาแนวเขตการปกครอง
ด้วยเหตุนี้ คทช. จึงได้มีมติเห็นชอบในหลักการให้ สคทช. กำหนดแนวทางปฏิบัติเกี่ยวกับการปรับปรุงแผนที่ One Map และนำเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาและเมื่อคณะรัฐมนตรีเห็นชอบผลการดำเนินการ One Map แล้ว ให้นำไปจัดทำแผนที่แนบท้ายกฎหมายโดยไม่ต้องแจ้งเวียนให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องตรวจสอบตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อ 28 ก.พ.55 และเมื่อ 22 มี.ค. 65 และให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องพิจารณาปรับปรุงลดขั้นตอนในการจัดทำแผนที่แนบท้ายกฎหมายด้วย
แนวทางลดขั้นตอนปรับปรุงแผนที่ตาม One Map
สคทช. ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจำนวน 13 หน่วยงาน ได้จัดทำแนวทางปฏิบัติเพื่อลดขั้นตอน และเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงานปรับปรุงแผนที่ One Map โดยแนวทางฯ มีสาระสำคัญแบ่งออกเป็น 3 ส่วน ดังนี้
ส่วนที่หนึ่ง การกำหนดแนวทางการดำเนินงานปรับปรุงแผนที่ One Map ก่อนเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาให้ความเห็นชอบ ซึ่งมีขั้นตอนที่สำคัญ ประกอบด้วย
- การจัดเตรียมข้อมูล
- การจัดทำแผนปฏิบัติการกลุ่มพื้นที่และจังหวัดกรอบระยะเวลา งบประมาณ บุคลากรรับผิดชอบ
- การจัดเตรียมข้อมูลเส้นแนวเขตที่ดินของรัฐเส้นแนวเขตการปกครอง เอกสารหลักฐานที่เกี่ยวข้อง
- การตรวจสอบและรับรองความถูกต้องของหน่วยงาน
- การนำข้อมูลเข้าระบบเพื่อบันทึกเป็นฐานข้อมูล
- การดำเนินการปรับปรุงแผนที่ One Map ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด
- การนำเรื่องเสนอคณะอนุกรรมการ One Map และคณะทำงานที่เกี่ยวข้อง
- การรับรองผลการดำเนินการ
- การนำเรื่องเสนอ คทช. และคณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณา
ส่วนที่สอง การกำหนดแนวทางปฏิบัติการดำเนินงานปรับปรุงแผนที่ One Map หลังจากที่คณะรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบ ซึ่งมีขั้นตอนที่สำคัญ ประกอบด้วย
- การปรับปรุงแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องของแต่ละหน่วยงานตามผลการดำเนินงานปรับปรุงแผนที่ One Map ที่คณะรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบแล้วภายในระยะเวลาที่กำหนด
- การเร่งดำเนินการชี้แจงสร้างการรับรู้ความเข้าใจแก่ทุกภาคส่วน
- แนวทางการแก้ไขปัญหากรณีมีผู้ได้รับผลกระทบหรือการแก้ไขปัญหาอื่น ๆ ที่อาจเกิดขึ้น เช่น พบความคลาดเคลื่อน ความไม่สมบูรณ์ของข้อมูลให้นำเรื่องเสนอคณะอนุกรรมการ One Map หรือคณะอนุกรรมการอื่นภายใต้ คทช. เพื่อพิจารณาและนำเสนอ คทช. เพื่อให้ความเห็นชอบ
ส่วนที่สาม การเสนอขอยกเว้นการปฏิบัติตามมติคณะรัฐมนตรี 2 ฉบับ คือ มติคณะรัฐมนตรีเมื่อ 28 ก.พ. 55 และ 22 มี.ค. 65 เฉพาะกรณีการดำเนินงานปรับปรุงแผนที่ One Map เพื่อเป็นการลดขั้นตอน ลดความซ้ำซ้อนของการดำเนินงานเนื่องจากแนวทางปฏิบัติที่กำหนดขึ้นใหม่นี้ สามารถทดแทนการดำเนินการตามมติคณะรัฐมนตรีดังกล่าวได้
อ้างอิง:
การปรับปรุงแนวเขตที่ดินของรัฐแบบบูรณาการ มาตราส่วน 1:4000
การประชุมคณะรัฐมนตรี 4 มิถุนายน 2568
เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง:
One Map คืออะไร มีแล้ว “ใคร” ได้ประโยชน์ ?
มหากาพย์ครึ่งศตวรรษ ปัญหาที่ดินอุทยานแห่งชาติทับลาน
เปิดบันทึกบอร์ดอุทยาน ค้านผู้ตรวจการแผ่นดิน “เฉือนป่าทับทาน”
