ส่งเสริมการท่องเที่ยว

ความสำคัญของการท่องเที่ยวต่อเศรษฐกิจไทย ค่อนข้างสูงในเศรษฐกิจยุคใหม่ของไทย อาจกล่าวได้ว่าการท่องเที่ยวเป็นหนึ่งใน “เสาหลักสำคัญ” ทางเศรษฐกิจที่ครอบคลุมไปหลายมิติ และ แทบทุกรัฐบาลจะให้ความสำคัญกับนโยบาย “ส่งเสริมการท่องเที่ยว” เป็นนโยบายสำคัญในการกระตุ้นเศรษฐกิจของประเทศ จนกระทั่งจัดให้มีวันหยุดต่อเนื่องช่วงสุดสัปดาห์ เพื่อกระตุ้นท่องเที่ยว

ความสำคัญของภาคการท่องเที่ยวต่อเศรษฐกิจไทยมีหลายด้าน ดังนี้

• รายได้ : การท่องเที่ยวสร้างรายได้คิดเป็นประมาณ 10–20% ของ GDP ในช่วงก่อนโควิด-19 (ปี 2562 สูงถึงกว่า 3 ล้านล้านบาท) นักท่องเที่ยวต่างชาติกว่า 39 ล้านคนในปี 2562 สร้างรายได้มหาศาลให้กับประเทศ
• การจ้างงาน : ภาคการท่องเที่ยวรองรับแรงงานทั้งทางตรงและทางอ้อมกว่า 20% ของการจ้างงานทั้งประเทศ ครอบคลุมโรงแรม ร้านอาหาร ขนส่ง มัคคุเทศก์ และอื่น ๆ
• การกระจายรายได้สู่ภูมิภาค : ช่วยกระจายความเจริญไปสู่จังหวัดต่าง ๆ เช่น ภูเก็ต เชียงใหม่ กระบี่ และพัทยา ลดความเหลื่อมล้ำระหว่างกรุงเทพฯ กับต่างจังหวัด
• การกระตุ้นธุรกิจเกี่ยวเนื่อง : ส่งเสริมการเติบโตของอุตสาหกรรมอื่น เช่น เกษตรกรรม (อาหาร) หัตถกรรม สปา อสังหาริมทรัพย์ และการค้าปลีก
• แหล่งเงินตราต่างประเทศ : เป็นแหล่งรายได้เงินตราต่างประเทศที่สำคัญ ช่วยรักษาเสถียรภาพดุลการชำระเงินของประเทศ ซึ่งรายได้เงินตราต่างประเทศ ทำให้ประเทศไทยรักษาการเกินดุลชำระเงินได้มายาวนานตั้งแต่วิกฤตต้มยำกุ้งในปี 2540

อย่างไรก็ตาม การพัฒนาการท่องเที่ยวตั้งแต่เริ่มต้น อาจจะไม่มีใครคิดว่าบทบาทของการท่องเที่ยวต่อเศรษฐกิจจะมีมากเหมือนในปัจจุบัน ซึ่งหากย้อนกลับไปดูในอดีต จะเห็นว่าบทบาทและความสำคัญของการท่องเที่ยวต่อเศรษฐกิจไทย เริ่มมีมากขึ้นเมื่อไม่นานมานี้

ยุคเริ่มต้นและการวางรากฐาน (พ.ศ. 2479 – 2502)

• จุดเริ่มต้น ในปี 2479 เมื่อกระทรวงเศรษฐการเสนอโครงการบำรุงอุตสาหกรรมท่องเที่ยวเพื่อดึงดูดเงินตราต่างประเทศ
• การเปลี่ยนแปลงสำคัญ: ในปี 2502 สมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ได้มีการจัดตั้ง องค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (อ.ส.ท.) ขึ้น เพื่อทำหน้าที่โฆษณาประชาสัมพันธ์ประเทศโดยเฉพาะ

ยุคขยายตัวและสงครามเวียดนาม (พ.ศ. 2503 – 2520)

• ปัจจัยขับเคลื่อน: การเข้ามาของทหารอเมริกัน (GIs) ในช่วงสงครามเวียดนามเพื่อการพักผ่อน (R&R) ทำให้เกิดการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน โรงแรม และบริการด้านความบันเทิงอย่างรวดเร็ว โดยโครงสร้างพื้นฐานที่สร้างขึ้นรองรับทหารสหรัฐฯ มูลค่ากว่า 1.6 พันล้านดอลลาร์ กลายเป็นรากฐานของอุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทยจนถึงทุกวันนี้ และและร้านอาหารไทยเริ่มผุดขึ้นทั่วโลกในฐานะ Brand Ambassador ของประเทศ
• จุดเปลี่ยน: พัฒนาสนามบินดอนเมืองกลายเป็นศูนย์กลางการบินในภูมิภาค และเริ่มมีการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวชายทะเล เช่น พัทยา
• ในปี 2516 ไทยมีนักท่องเที่ยวต่างชาติถึง 1 ล้านคนเป็นครั้งแรกจากเพียง 200,000 คนในปี 2508

ยุคการท่องเที่ยวเป็นรายได้หลัก (พ.ศ. 2522 – 2540)

• ยกระดับองค์กร: ปี 2522 อ.ส.ท. เปลี่ยนสถานะเป็น การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) เพื่อให้มีอำนาจหน้าที่กว้างขวางขึ้นทั้งการพัฒนาและอนุรักษ์
• มาตรการส่งเสริมครั้งประวัติศาสตร์: ปี 2530 รัฐบาลประกาศให้เป็น “ปีการท่องเที่ยวไทย” (Visit Thailand Year) ซึ่งประสบความสำเร็จอย่างสูงจนกลายเป็นต้นแบบให้หลายประเทศทั่วโลก ทำให้การท่องเที่ยวกลายเป็นสินค้าส่งออกอันดับ 1 ของไทยตั้งแต่นั้นมา

ยุคเผชิญวิกฤตและสร้างแบรนด์ Amazing Thailand (พ.ศ. 2540 – 2562)

• Amazing Thailand: หลังวิกฤตต้มยำกุ้งในปี 2540 รัฐบาลใช้การท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือหลักในการกู้เศรษฐกิจผ่านแคมเปญ “Amazing Thailand” เพื่อสร้างภาพจำใหม่ที่หลากหลาย
• Amazing Thailand — แคมเปญที่วางแผนไว้เพียง 2 ปี ได้กลายเป็นสโลแกนถาวรของการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) มายาวนานกว่า 27 ปี
• แคมเปญ Amazing Thailand เกิดขึ้นเพื่อแก้ผลกระทบวิกฤตการเงิน หรือ “ต้มยำกุ้ง” ในปี 2540 โดยใช้ประโยชน์จากเงินบาทอ่อนค่าเพื่อดึงดูดการใช้จ่ายจากนักท่องเที่ยวต่างชาติ
• การบริหารจัดการ: จัดตั้งกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ในปี 2545 เพื่อแยกงานนโยบาย (Ministry) ออกจากงานการตลาด (TAT)
• เริ่มเห็นการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของนักท่องเที่ยวจีน (Mass Tourism) ตั้งแต่ช่วงปี 2552 เป็นต้นมา

ยุคปัจจุบัน: การปรับตัวสู่ความยั่งยืน (พ.ศ. 2563 – ปัจจุบัน)

• Post-COVID-19: จากวิกฤตการแพร่ระบาด นโยบายเปลี่ยนทิศทางจากการเน้น “จำนวน” (Volume) มาเป็น “คุณภาพและคุณค่า” (Value Over Volume)
• Ignite Thailand: รัฐบาล เศรษฐา ทวีสิน อดีตนายกรัฐมนตรี แคมเปญการท่องเที่ยวไทย โดยมุ่งเน้นการเป็น Tourism Hub โดยใช้กลยุทธ์ Soft Power (5 Must Do), การเชื่อมโยงเมืองน่าเที่ยว (เมืองรอง) และการยกระดับโครงสร้างพื้นฐานเพื่อความยั่งยืน (Sustainable Tourism)

เศรษฐา ทวีสิน นายกรัฐมนตรี พร้อมด้วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา แถลงวิสัยทัศน์ที่ทำเนียบรัฐบาล เพื่อประกาศเป้าหมายในการพาประเทศไทยไปสู่การเป็น Tourism Hub (ศูนย์กลางการท่องเที่ยวระดับโลก)

• วันประกาศวิสัยทัศน์: 2 เม.ย. 67

• เป้าหมายหลัก: ผลักดันรายได้การท่องเที่ยวสู่ 3.5 ล้านล้านบาทในปี 2567 และเตรียมปักหมุดให้ปี 2568 เป็นปีการท่องเที่ยวไทยที่ยิ่งใหญ่กว่าเดิม

• กลยุทธ์ 5 Must Do in Thailand: เป็นครั้งแรกที่เริ่มใช้แนวคิด มวยไทย (Must Beat), อาหารไทย (Must Eat), วัฒนธรรม (Must Seek), ผ้าไทย (Must Buy) และโชว์ไทย (Must See) เป็นหัวเจาะในการทำตลาด

• ความเชื่อมโยง: นโยบายนี้เป็น 1 ใน 8 เสาหลักของวิสัยทัศน์ใหญ่ “Ignite Thailand” ซึ่งประกาศครั้งแรก 22 ก.พ. 67 แต่เฉพาะส่วนการท่องเที่ยวได้มีการจัดงานเปิดตัวแยกออกมาอย่างยิ่งใหญ่ในเดือนเมษายน เพื่อให้สอดรับกับการเริ่มต้นเทศกาลสงกรานต์ (Maha Songkran World Water Festival)

ต่อมานโยบายการท่องเที่ยวภายใต้รัฐบาลของอนุทิน ชาญวีรกูล แตั้งแต่ช่วงรัฐบาลอนุทิน 1 และ 2 ในช่วงปี 2568-2569 เริ่มปรับเปลี่ยนทิศทางจากการเน้น “จำนวนนักท่องเที่ยว” มาเป็นการเน้น “มูลค่าและคุณภาพ” (High-Value Tourism) โดยมียุทธศาสตร์หลักที่เพิ่งแถลงต่อรัฐสภาเมื่อเม.ย. 69

ยุทธศาสตร์ “Destination Thailand” (แถลงนโยบาย เม.ย. 69) รัฐบาลวางตำแหน่งประเทศไทยใหม่ให้เป็นจุดหมายปลายทางระดับโลกตลอดทั้งปี (Year-Round Global Destination) โดยมี 3 ด้านหลัก:

• High-Value Experience: มุ่งเน้นกลุ่มนักท่องเที่ยวที่มีกำลังซื้อสูง กลุ่มพำนักระยะยาว (Long-stay) และกลุ่ม Digital Nomads
• Cultural Diplomacy: ใช้ Soft Power และวัฒนธรรมไทยเป็นเครื่องมือดึงดูดนักท่องเที่ยวเชิงคุณค่า ไม่ใช่แค่การท่องเที่ยวแบบ Mass
• Neutral Bridge: วางตัวเป็น “สะพานเชื่อม” ในภูมิภาคเพื่อดึงดูดเม็ดเงินและการลงทุนที่เกี่ยวเนื่องกับการท่องเที่ยว